Hoofdstuk I
Hoe het begon
De duivensport is jonger dan de duif als boodschapper, en ouder dan België zelf. Ze begon in de negentiende eeuw tussen Luik en Antwerpen.

Elke postduif stamt af van de wilde rotsduif, Columba livia. De mens hield ze eerst voor het vlees en de mest, en ontdekte al vroeg dat een duif die je van huis wegbrengt, de weg terug vindt.1
Het oudste verhaal is Grieks. Taurosthenes van Aegina won in 444 voor Christus het worstelen in Olympia. Volgens de Romeinse schrijver Aelianus liet hij een duif los die hij van haar jongen had weggenomen, met een stukje purper aan haar poot, en was ze nog dezelfde dag thuis. Aelianus vertelt er meteen een tweede versie bij, dus het blijft een overgeleverd verhaal.2
Beter gedocumenteerd is het beleg van Mutina, het huidige Modena, in 43 voor Christus. Decimus Brutus zat in de stad ingesloten door Marcus Antonius en stuurde volgens Plinius de Oudere brieven naar buiten met duiven, de brief aan de poot gebonden.3 Dat Julius Caesar postduiven gebruikte in Gallië, lees je vaak, maar daar bestaat geen antieke bron voor.
Luik, Antwerpen en de eerste wedvluchten
Wedstrijden met postduiven ontstonden in het begin van de negentiende eeuw in België, met de streek van Luik als bakermat.4 Volgens het erfgoedtijdschrift Mores kwam de eerste Luikse duivenmaatschappij er in 1815. Antwerpen werd de tweede kern, met de maatschappij "De Granaatappel" in 1825.4
De eerste lange vluchten dateren uit dezelfde decennia, al zijn de bronnen het niet eens over welke de allereerste was: de ene spreekt van Luikenaars die al in 1806 duiven naar Frankrijk brachten, een andere van een vlucht Parijs-Luik in 1820.4,5 De manden werden eerst te voet gedragen, later per paard en kar, daarna per trein.4
Het Luikse en het Antwerpse type duif werden in het midden van de eeuw met elkaar gekruist, op veel plaatsen tegelijk. Uit die kruising groeide de Belgische reisduif. Baron Ulens wordt daarbij altijd genoemd, maar dat hij het alleen deed, is overlevering.4
De ring en de vroege jongen
Een jonge duif krijgt haar ring als ze ongeveer zeven dagen oud is: een gesloten ring, die over de tenen om de rechterpoot geschoven wordt. Te vroeg glijdt hij er weer af, te laat past hij niet meer over het gewricht; tot ongeveer zestien dagen lukt het nog. De ring wordt uitgegeven door de bond en staat op naam van de liefhebber.20
De ringen van het nieuwe jaar gaan eind december naar de verenigingen. In Nederland verstuurt de NPO ze dan; in België werden de ringen van 2025 op 27 december 2024 aan de verenigingen bedeeld.20,21 Wie vroege jongen wil, zet zijn koppels al in de donkere maanden samen, zodat de jongen vroeg in het jaar opgroeien.22 Een jong dat rond de jaarwisseling uitkomt, wordt een week later geringd en draagt dus al de ring van het nieuwe jaar: voor de sport is het een jong van dat jaar, en een van de vroegste.
Een Oostenrijkse ring draagt het woord AUSTRIA, het nummer van de club, het jaartal en een volgnummer, en gaat uiterlijk op de zevende dag om de rechterpoot.37,39 Op een uitslag staat hij als 413-24-450: duif 450 van 2024 uit club 413.41 In het spel begint de ring van een Oostenrijkse duif met AT.
Een bond voor het hele land
Op een internationaal congres op 16 oktober 1910 besliste de Belgische delegatie een nationale federatie op te richten. Die werd gesticht op 27 november 1910, en mag sinds 1954 "Koninklijk" in haar naam dragen: de Koninklijke Belgische Duivenliefhebbersbond, de KBDB.6 Vandaag telt ze vijf Vlaamse provinciale entiteiten en twee Waalse samengevoegde entiteiten.7
De sport was ooit enorm. In 1947 waren er in België 175.380 duivenspelers, in 1994 nog ongeveer 70.000.4 Vandaag zijn het er zo'n 12.000 à 13.000, waarvan het grootste deel in Vlaanderen.8 De duivensport in Vlaanderen staat op de inventaris van het immaterieel erfgoed.8
In Nederland bestonden al rond 1870 clubs, en de nationale organisatie, de NPO, ontstond kort na de Tweede Wereldoorlog.9 De NPO telde 43.800 leden in 1995 en 12.836 in 2024. Ze brengt haar elf afdelingen in 2026 en 2027 terug naar vijf.10
Oostenrijk heeft één bond: de Österreichischer Verband der Brieftaubenzüchter, de ÖBTZ, opgericht op 23 januari 1949 in Wenen en gevestigd in St. Pölten.37 Hij is klein: in 2011 telde hij 700 leden in 76 clubs, want de Alpen laten in grote delen van het land weinig ruimte voor de sport.38 Clubs vormen samen een Reisevereinigung, en meerdere Reisevereinigungen een Vereinigte Reisevereinigung, de VRV, die het vervoer regelt.39 Vandaag zijn er 20 Reisevereinigungen en vier VRV's; de voorzitter van elk ervan heet een Obmann.40 In het spel heet een streek, zoals in elk land, een rayon: Oostenrijk telt er 14.
Duiven in de oorlog
In de Eerste Wereldoorlog verbood de Duitse bezetter de duivensport in België, uit angst voor spionage. Hokken werden verzegeld en vanaf de winter van 1914 moesten duiven gedood worden.4,11 In Brussel staat sinds 8 maart 1931 het Monument voor de Oorlogsduif, met het opschrift "Au pigeon soldat": een hulde aan de duiven en aan de liefhebbers die voor het land stierven.12
De bekendste oorlogsduif is Cher Ami. Op 4 oktober 1918 bracht hij, zwaargewond aan poot en borst, het bericht over van een ingesloten Amerikaans bataljon. Hij kreeg het Franse Croix de Guerre, stierf in 1919 en staat vandaag in het Smithsonian in Washington.13
Het Britse dierenfonds PDSA reikt sinds 1943 de Dickin Medal uit, de hoogste onderscheiding voor dieren in oorlogstijd. Van de 75 medailles gingen er 32 naar duiven. Winkie hoorde bij de eerste drie: na de noodlanding van een bommenwerper in de Noordzee op 23 februari 1942 vloog ze zo'n 190 kilometer naar huis, en de bemanning werd gered. De duif Gustav bracht op 6 juni 1944 het eerste bericht van de stranden van Normandië.14
In de Tweede Wereldoorlog verbood de bezetter in Nederland het houden van postduiven. In augustus 1942 moesten ze gedood worden; houders leverden de poot met de ring in bij de politie, voor twee gulden per poot.15 Een deel van de beste duiven werd ondergebracht in Ouwehands Dierenpark in Rhenen, tot Duitse soldaten ze op 12 november 1944 wegvoerden. Er is nooit meer iets van vernomen.16
Van loper tot chip
Voor 1900 liep je met je thuisgekomen duif naar het lokaal, waar de tijd genoteerd werd. Daarna kwamen stempels op de vleugel, en rond 1880 de eerste duivenklok, de constateur, volgens de overlevering ontworpen door Van den Bossche uit Oudenaarde.4,17 In zo'n klok stak je het rubberen ringetje dat de duif bij het inkorven gekregen had.17
Begin jaren negentig verschenen de eerste elektronische systemen, met een chip in een ring aan de andere poot. In België werd elektronisch constateren eind jaren negentig toegelaten.17,18 Sinds eind 2024 is een door de KBDB goedgekeurd registratiesysteem verplicht bij alle wedvluchten, en op nationale en internationale vluchten draagt elke duif een chipring. Een systeem dat de duif tijdens de vlucht volgt, is verboden.19
Bronnen
- NPO, Houderijrichtlijn postduif (Columba livia domestica)
- Aelianus, Varia Historia IX.2 (Engelse vertaling, LacusCurtius/Penelope)
- Plinius de Oudere, Naturalis Historia, boek X (het beleg van Mutina)
- H. Vannoppen, "Van adellijke vleug tot populaire duivensport", Mores. Tijdschrift voor volkscultuur in Vlaanderen 1 (2000) 3
- EBSCO Research Starters, Pigeon racing
- KBDB, Statuten (vanaf 21-02-2025), "Geschiedenis" en art. 1 en 5
- KBDB, Criteria kampioenschappen 2026
- Werkplaats Immaterieel Erfgoed, Duivensport in Vlaanderen
- Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, Postduivensport
- NPO, Mijmeringen Duivensport anno 2030 (3): Herindeling van Nederland; NPO, Organisatie
- VRT NWS, "Bezet België in Duitse wurggreep" (2015)
- Brussels Remembers en bel-memorial.org, Monument voor de Oorlogsduif (8 maart 1931)
- Smithsonian National Museum of American History, Cher Ami Fact Sheet
- PDSA, The PDSA Dickin Medal
- Haags Gemeentearchief, "Duivenvangers"; Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed, Postduivensport
- De Rijnpost, over het Centraal Postduivenpark in Rhenen (1944)
- Wikipedia, Duivenklok (geschiedenis van de constateur, de rubberring en de eerste chipsystemen)
- PIPA, "Van loopen met de duif tot kijken op het scherm: de evolutie van het constateren"
- KBDB, Nationaal Sportreglement 16-05-2025 tot heden, art. 7, 37 en 46bis
- Stichting Behoud Duivensport, Handleiding Postduivensport (deel 2): ringen, de NPO-ringen en hun verzending eind december
- Pitts.be, "Ringenbestelling 2025" (bedeling van de KBDB-ringen 2025 aan de verenigingen, 27 december 2024)
- Duivenhouden.com (redactie), "Winterjongen kweken"
- Wikipedia, Royal Pigeon Racing Association
- Welsh Homing Pigeon Union
- RPRA, Official Rule Book 2026, appendix A (erkende bonden)
- Offaly Express, "The record price for a bird is now € 1.8m: inside Ireland's pigeon racing scene"
- Irish Examiner, over de Irish Homing Union en haar twee regio's
- Northern Ireland Provincial Amalgamation of Racing Pigeon Societies (NIPA)
- Farming Life, "RPRA Irish Region AGM held"
- Wikipedia, Four Provinces Flag
- Scottish Homing Union, Balance sheet and AGM 2019 (leden per federatie)
- Wikipedia, Verband Deutscher Brieftaubenzüchter
- Die Brieftaube 140 (2023) nr. 9: VDB, Reiseordnung (stand december 2022), § 1-3
- VDB, Kontakt zu den Regionalverbänden (stand november 2026)
- VDB, "Brieftauben 365" (2020), over de ring
- MC Auctions, stamkaart van DV-00645-25-346
- ÖBTZ, Geschichte des Brieftaubensports in Österreich; Statuten, § 1 (zetel St. Pölten)
- ÖBTZ, overzichtskaart van de Oostenrijkse duivensport (1 maart 2011)
- ÖBTZ, Reiseordnung (stand 24 februari 2014), § 3 en 4
- ÖBTZ, Reisevereinigungen und VRV (stand november 2026)
- ÖBTZ, Österreichischer Brieftaubensport (verbandszeitung) 2026, nr. 1 (de As-lijsten van 2024)